Waarom je niet ziek bent bij mentale moeilijkheden

boek wat psychisch lijden is

Het kostte me even wat moeite om eraan te beginnen, maar toen ik het eenmaal vond ik alles zo belangrijk en interessant dat mijn boekbespreking erg lang is geworden. Daarom hier even een poging om het boek kórt samen te vatten.

Je bent geen patiënt met een  hersenziekte: je bent een mens die ergens op reageert

In het liedje Een Doodgewone Jongen (met ADHD) van kinderkoor Kinderen voor kinderen zingen ze:

‘Ik leerde van de dokter dat dat een stoornis is / Ik ben er mee geboren / Het is een stofje dat ik mis.’

Maar volgens hoogleraar psychiatrie Jim van Os klopt dat niet. Hij schrijft dat er geen enkele specifieke biologische afwijking voor depressie, angst, psychose, ADHD, autisme etc. is gevonden. Dat betekent volgens hem dat psychisch lijden geen hersenziekte is die je met een diagnose + medicatie moet oplossen. Dit vraagt om een andere aanpak van de gezondheidszorg en het betekent dat jij, als je het moeilijk hebt, heel veel zelf kunt doen.

Tot zover mijn poging tot een kórte samenvatting. Dan volgt hieronder mijn oorspronkelijke inspanning om dit boek recht te doen.

Wat psychisch lijden is en waarom je niet ziek bent bij mentale moeilijkheden

Uit de bibliotheek leende ik het boek Wat psychisch lijden is – en waarom je niet ziek bent bij mentale moeilijkheden. Eenmaal thuis liet ik het telkens links liggen. Hoewel de titel me aansprak, schrok de enigszins schoolse en zakelijke cover me blijkbaar af. Gelukkig heb ik veel zelfdiscipline, dus uiteindelijk zei ik streng tegen mezelf:

‘Je hebt het boek toch niet voor niets gereserveerd? Daar had je vast een goede reden voor. Dus lezen jij!

Zuchtend pakte ik het boek en zette mij te neder in de comfortabele Jennylund stoel die naast de koelkast staat in onze keuken. Dat is een fijn plekje, want je zit daar lekker verstopt. Hoe dan ook, ik begon zuchtend te lezen, maar raakte al snel in de ban van wat Jim van Os deelt over onze geestelijke gezondheidszorg! Al snel had ik het hele boek volgeplakt met van die sticky notes bij de dingen die ik belangwekkend vond.

Van diagnose naar de mens en haar verhaal

Jim van Os stelt namelijk een totaal andere manier van kijken naar mentale problemen voor. Een manier waarbij niet een diagnose centraal staat, maar jouw verhaal als mens. Het draait niet langer om de vraag: ‘Wat heb je?’ maar om de vraag: ‘Wat is er gebeurd?’ (Overigens een vraag waarbij je vaak meteen de tissue-doos kunt aanreiken). Want volgens Jim van Os wordt psychisch lijden niet veroorzaakt door een afwijking in onze hersenen, maar door ‘een uit de hand gelopen, maar op zich gewone menselijke ervaring.’ Jim:

‘Er is geen enkele specifieke biologische afwijking gevonden voor depressie, angst, psychose, ADHD, autisme, bipolaire stoornis.’

Hij benadrukt dat hij NIET zegt dat psychisch lijden niet bestaat en hij zegt ook niet dat je lichaam er niks mee te maken heeft, maar:

‘Alle psychisch lijden gaat via het brein, maar wordt niet veroorzaakt door een abnormaal brein.’

Wat hij wel zegt, is dat het lijden zelf GEEN hersenziekte is. In de praktijk betekent dit volgens hem dat mensen niet zozeer een diagnose nodig hebben, maar vooral iemand die met hen kijkt naar wat er is gebeurd. Het is het verschil tussen medisch ziek en simpelweg een mens zijn die ergens op reageert.

boek jim van os zie of uit balans

Niet naar de GGZ maar gewoon menselijk contact in je omgeving

Zonder diagnose ben je als mens veel vrijer en word je niet in een hokje gestopt, volgens Jim van Os. Je hebt immers geen arts nodig om jouw chemie te corrigeren. Dat maakt de weg vrij voor een veel bredere aanpak bij mentale problemen. Niet langer ‘moet’ je automatisch naar de GGZ als je het moeilijk hebt.

Volgens Jim van Os kun je vrijwel alle hulp die je nodig hebt gewoon gratis in je eigen omgeving vinden. En dan kun je denken aan gespreksgroepen, vrijwilligerswerk, een sport- of hobbyclub, buren, vrienden, kerk etc. Allemaal bestaande netwerken die vrij toegankelijk zijn. Volgens Jim van Os’ kijk op psychisch lijden kun je dus zelf iets doen om je weer beter te voelen!

Alternatieven voor diagnoses volgens de DSM-V

Als de DSM-V mensen teveel in een hokje stopt, hoe moet het dan wel? Jim van Os noemt verschillende alternatieven.

1. Werken met 10 gevoeligheden

Werken met 10 grote gevoeligheden versus 150 diagnoses. Zoals psychosegevoelig, angstgevoelig, depressiegevoelig, verslavingsgevoelig, dwanggevoelig, bipolair stemmingsgevoelig, traumatisch gevoelig. Ieder mens heeft wel een gevoeligheid.

2. Werken met dimensies

jim van os dimensies

Werken met dimensies in plaats van categorieën. In plaats van ‘wel of niet depressief,’ een schaal voor sombere stemmingen. Zo’n profiel beschrijft Jim als een mengtafel met zeven schuiven. Elke schuif staat voor een dimensie van wie jij bent. Iedereen zit ergens op die zeven schuiven: hoe meer naar het uiteinde, hoe scherper het profiel. En hoe scherper het profiel, hoe meer talent en hoe meer gevoeligheid, aldus Jim van Os. Hij geeft deze formule:

Profiel + omgevingswrijving = ontregeling = zorgbehoefte = neurodivergentie.

Dat laatste vond ik erg interessant, want het betekent dus dat neurodivergentie een toestand is, en niet iets wat je de rest van je leven bent. Neurodivergentie en lijden ontstaan volgens Jim van Os als er een mismatch is tussen jouw profiel en je omgeving, en verdwijnen als de mismatch is opgelost.

Praktisch voorbeeld van een mismatch tussen profiel en omgeving

Als voorbeeld geeft Jim een jongeman (22) met een diagnose mild autismespectrum. Hij werkt als software-engineer in een open kantoorruimte met dertig collega’s. Hij wordt steeds somberder en een psycholoog oppert antidepressiva. Dan zegt een collega die hem goed kent:

‘Misschien is het niet jouw autisme, misschien is het deze ruimte.’

De jongeman mag twee dagen per week gaan thuiswerken en zijn somberheid verdwijnt. Jim van Os schrijft: ‘Niet omdat hij minder autistisch is geworden, maar omdat zijn omgeving aansluit bij wie hij is.’

psychisch lijden jim van os

3. Werken met formuleringen

Werken met formuleringen: een korte beschrijving van jouw lijden in de context van je leven in plaats van een DSM-stempel.

4. Werken met wat je nodig hebt voor herstel

Werken met wat je nodig hebt voor herstel, in plaats van wat er met jou aan de hand is. Dus niet ‘diagnose + protocol’ maar ‘doelen plus passende interventies.’

Wat betekent dit voor jou?jim van os

Heb jij het moeilijk? Word je ‘s ochtends wakker met een somber gevoel en word je niet goed bij de gedachte aan een nieuwe dag? Of voel je je overweldigd door het leven in het algemeen? Ben je chaotisch en krijg je dingen niet op orde? Dan is de specialistische GGZ volgens Jim van Os niet per se de eerste stap. En dat is goed nieuws, want het betekent dat je niet eindeloos hoeft te wachten op een afspraak in de GGZ. Je kunt zelf aan de slag met je herstel. Dit is wat jij vandaag voor jezelf kunt doen:

  • Schrijf je verhaal op in je eigen woorden.
  • Bouw een netwerkje op voor jezelf, hoe klein ook.
  • Zoek iemand om een zogenoemd ‘verkennend gesprek’ mee te hebben. Dat is een gesprek zonder vragenlijsten of formulieren dat gaat over wat je doormaakt, wat je daarbij ervaart en denkt en wat je nodig hebt. Dat kan bijvoorbeeld met een ervaringsdeskundige, praktijkondersteuner, goede coach, WMO-coach, geestelijk begeleider of bij een zogenoemde herstelacademie.
  • Sluit je aan bij een groep. Dat kan een lotgenotengroep zijn maar ook een sport- of hobbyclub.

Waarom een psychische diagnose niet genoeg is volgens Jim van Os

Als je niet van lezen houdt, kun je onderstaande video kijken met Jim van Os.

Mijn conclusie over het boek Wat psychisch lijden is

Ik vind Wat psychisch lijden is en waarom je niet ziek bent bij mentale moeilijkheden een geweldig boek. Het is goed geschreven en Jim van Os geeft veel praktische voorbeelden van mensen die ergens mee worstelen. Daarmee maakt hij zijn theorie begrijpelijk.

Wat ik er zo mooi aan vind is dat zijn aanpak je veel minder afhankelijk maakt van zogenoemde experts. Het is dan veel makkelijker en sneller om hulp te vinden als  je het moeilijk hebt.

Dit boek biedt een andere kijk op wat er met jou aan de hand is, waarbij jij (veel meer) controle hebt.

Jim van Os adviseert in de inleiding: ‘Lees eerst dit boek voor je hulp gaat zoeken,’ en ik denk dat hij een goed punt heeft. Het enige (kleine) struikelpunt vind ik dat je flink in de actiestand moet met deze methode. En als je het erg moeilijk hebt, heb je daar misschien juist NIET de energie voor. Enerzijds heb je dus veel meer mogelijkheden en is hulp veel laagdrempeliger, anderzijds moet je er wel meer zelf achteraan.

Stel jij hebt het moeilijk: dan is dit het stappenplan van Jim van Os

  1. Schrijf je eigen verhaal op: een half A4-tje is genoeg.
  2. Omring jezelf met een resourcegroep. (3 tot 7 personen)
  3. Kies een ritueel voor je dag en/of week. (Bijvoorbeeld wandelen, mediteren)
  4. Pak een terrein aan (zin en richting, relaties met anderen, relatie met jezelf, lichaam en leefstijl, wat vroeger gebeurde, de wereld om je heen)
  5. Bouw stapsgewijs op en begin klein.
  6. Meet wat werkt: houd op een schaal van 1 tot 10 bij hoe je je die week voelde, wat je deed en wat wel en niet hielp.
  7. Houd rekening met terugslagen
  8. Zorg voor je netwerk – ook als je je beter voelt

zelfzorg

Wat psychisch lijden is van Jim van Os lezen

Je vindt dit boek bij de plaatselijke boekwinkel, de bibliotheek en natuurlijk bij bol.com.

psychisch lijden

Leestip

Wat vind jij van het idee dat diagnoses als ADHD, Autisme etc. eigenlijk gewoon reacties zijn op je omgeving?

pinit fg en rect red 28

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.