De Cholesterolmythe van Daan de Wit

Aders die verstopt raken zijn een probleem. Wereldwijd gaan er meer mensen dood aan hart-en vaatziekten dan aan welke andere ziekte ook. Maar in 1984 werd gelukkig de grootste boosdoener aangewezen. En dat was cholesterol.

Omdat ik een verhoogd cholesterol van 8,4 heb (de streefwaarde is 5,0) en het advies kreeg om statines te gaan slikken, begon ik me erin te verdiepen. Eén van de boeken die ik tegenkwam is De cholesterolmythe van Daan de Wit, met als ondertitel: Een radicaal nieuwe visie op het ontstaan, voorkomen en omkeren van hart-en vaatziekten.

De gangbare theorie: hoog cholesterol verstopt je aders

Het idee is dat een te hoog cholesterolgehalte in je bloed ervoor zorgt dat je aders langzaam maar zeker dichtslibben! Op een gegeven moment zitten je aders zo dicht, dat het bloed niet meer goed kan stromen en dan krijg je een (al dan niet dodelijke) hartaanval! Supereng, en een belangrijke reden voor mij om statines serieus te overwegen. Want dit onheilsscenario wil ik natuurlijk graag voorkomen.

De cholesterol mythe

Maar volgens Daan de Wit en enkele andere critici wordt de rol van cholesterol overschat — hij noemt dit de cholesterolmythe. Volgens verschillende wetenschappers, waaronder Malcolm Kendrick, is cholesterol namelijk niet de oorzaak van dichtslibbende aders. En dat zie je onder andere aan het feit dat steeds meer mensen statines slikken om hun cholesterol te verlagen, maar dat het aantal mensen dat overlijdt aan hart-en vaatziekten amper daalt. Dat is dus ook niet zo gek, want weliswaar verlagen statines je cholesterol, maar volgens deze visie is cholesterol de oorzaak niet.

Hoog cholesterol is niet de schurk in dit stuk

Sterker nog, volgens Malcolm Kendrick is een hoog cholesterol een reparatiepoging van je lichaam om eventuele schade op te lossen. Daan de Wit vergelijkt cholesterol met een brandweerauto.

‘Overal in de stad zie je huizen in brand staan. Het valt je op dat er bij die brandende huizen vaak een brandweerauto in de buurt is! Vervolgens concludeer je: al die brandende huizen worden veroorzaakt door brandweerauto’s! Dus we moeten zorgen dat er minder brandweerauto’s zijn.’

Dat is wat er volgens hem nu is gebeurd met cholesterol.

Cholesterol is een nuttige stof

Bovendien schrijft Daan de Wit in De cholesterolmythe dat cholesterol één van de belangrijkste stoffen is die ons lichaam produceert. We hebben het onder andere nodig voor het functioneren van:

• Cellen
• Botten
• Spieren
• Hersenen
• Geheugenfunctie
• Galproductie
• Vetvertering
• Voortplantingssysteem
• Zenuweinden
• Beweging
• Aanmaak van vitamine D
• Hormonen als testosteron en oestrogeen

Op basis hiervan kun je je afvragen of het wel zo slim is om je cholesterol kunstmatig te verminderen, aldus Daan de Wit.

Ze hebben de verkeerde dader geïdentificeerd

In 2018 legde een groep van internationale wetenschappers de gegevens van 1,3 miljoen mensen onder de loep. Ze concludeerden dat een hoog cholesterol bij hart-en vaatziekte niet betekent dat cholesterol de boosdoener is.

Dit doet me denken aan het pestprotocol op basisscholen: ‘Bijgestaan is meegedaan.’ Maar volgens deze wetenschappers heeft cholesterol beslist niet ‘meegedaan’. Daan de Wit schrijft over deze wetenschappers:

‘Zij wijzen op een aantal mogelijke bijdragen van hart-en vaatziekten, zoals stress, stollingsfactoren, infecties en gevoeligheid van de binnenkant van hart-en bloedvaten. Dit alles kan bijdragen aan problemen waarbij het cholesterol stijgt en vervolgens als oorzaak wordt aangezien, terwijl het een symptoom is of zelfs deel van de oplossing.’

Simpel gezegd: het verhoogde cholesterol was een poging van het lichaam om het probleem te repareren. Cholesterol komt te hulp, maar wordt vervolgens aangezien als de boosdoener.

De echte schurk van het stuk zijn bloedstolsels

Als cholesterol niet de oorzaak is van hart-en vaatziekten, wat is het dan wel? Volgens Malcolm Kendrick begint het allemaal met een kleine beschadiging aan de binnenkant van je aders. Die beschadigingen worden veroorzaakt door onder andere diabetes, roken, alcohol, hoge bloeddruk, stress, smog, lood en te weinig vitamine C. De beschadiging wordt gerepareerd met behulp van een klein bloedstolsel. Dat bloedstolsel wordt vervolgens opgenomen in de wand van de ader. Het probleem ontstaat wanneer dezelfde plek telkens opnieuw beschadigt of wanneer de reparatie niet succesvol is. Dan krijg je die beruchte ‘plaques’ aan de binnenkant van je ader.

Statines

Afgezien van de kwestie of een hoog cholesterol nou wel of niet leidt tot hart-en vaatziekten is er daarnaast het verhaal van de vervelende bijwerkingen van statines. Statines zijn doorgaans behoorlijk effectief om het cholesterol te verlagen, maar ze zijn ook berucht om hun nare bijwerkingen, zoals ernstige spierpijn.

De cholesterolmythe van Daan de Wit samenvattend

Volgens Daan de Wit klopt de huidige visie op een hoog cholesterol als oorzaak van hart-en vaatziekten niet. Behandeling met statines verkleint daardoor de kans op hart-en vaatziekten amper.

Wat helpt wel tegen hart-en vaatziekten?

Eén van de dingen die je volgens Daan de Wit kunt doen om jezelf wél te beschermen tegen dichtslibbende aders is onder andere zo min mogelijk bewerkt voedsel eten, stoppen met roken en alcohol en elke dag minimaal een half uur bewegen.

Hoe nu verder? Ben ik in een fabeltjesfuik beland?

De visie van onder andere Daan de Wit, Malcolm Kendrick en Dick Bijl op cholesterol wijkt af van de gangbare medische maatstaven. De Hartstichting, Het Voedingscentrum en zelfs ‘go-to’ website Thuisarts zeggen allemaal dat een hoog cholesterol een groot risico is voor je gezondheid en dat je maar beter snel statines kunt gaan slikken. Betekent dit dat ik per ongeluk in zo’n fabeltjesfuik ben beland? Arjen Lubach kwam met deze term in 2022 en het betekent dit:

‘Een parallelle werkelijkheid van complotdenkers die op sociale media door algoritmes steeds meer berichten te zien krijgen over complotten en hier steeds meer in gaan geloven.’

Een beetje complotterig doet het boek van Daan de Wit wel aan. Bijvoorbeeld als het gaat over de enorme financiële belangen van de farmaceutische industrie wat betreft statines. Maar ook in de kritische uitzending van Radar gaat het over artsen die statines aanbevelen die banden hebben met de farmaceutische industrie. Op de site The Guardian worden sceptici van de cholesterolhypothese zelfs vergeleken met mensen die geloven dat de aarde plat is. Ze waarschuwen dat dit meer is dan slechte wetenschap: het kan levens kosten als mensen stoppen met statines.

Tegelijkertijd zijn de mensen die kritisch zijn over de cholesterolhypothese ook niet de minste. Daan de Wit noemt onder andere cardioloog en professor Paul Hugenholtz,  dr. Paul de Groot en de Britse arts Malcolm Kendrick..

Wat moet je daar nou mee als gewone burger met een te hoog cholesterol? Het is in ieder geval verstandig om dit soort informatie te bespreken met je huisarts of specialist, zodat je een keuze maakt die past bij jouw persoonlijke situatie. Zelf vind ik het erg lastig. Mijn kinderen zijn allemaal gevaccineerd en ik heb als een braaf burgertje mijn coronavaccinaties gehaald tijdens de coronacrisis.

Waarmee ik maar wil zeggen dat ik niet pertinent tegen medicatie ben, maar statines vind ik een ingewikkelde keuze.

Lees-en kijktips

• Risico’s van een hoog cholesterol: Waar ligt nu de waarheid?
• Cholesterol, de verkeerde vijand?
• Hartstichting over cholesterol

In dit artikel beschrijf ik een visie op cholesterol zoals die wordt gepresenteerd in het boek De cholesterolmythe van Daan de Wit. Het platform Thuisarts, van het Nederlands Huisartsen Genootschap, hanteert een andere visie en waarschuwt voor (een te hoog) cholesterol.